Naalak Nappaaluk Uktuupiri 2004-mi, quviasuqataujuq utirtitautillugu qajaq Kangirsujuami sanajaulaurtuviniq Taanna qajaq utirtitaujuviniq Quebec takutsaujutsajanik piuliarvinganit nuitatitaulirsunilu Pingualuit Mirnguisirvingata takutsautitsivingani. © Robert Fréchette
Utirniq Imarpimut
2010-MI INUUGUNNAILAURANI, Naalak Nappaaluk quviagijaqammaritsimajuq umiarturiamik imarpimi, qilalugarniasuni. Kangirsujuamiuq inutuqaq qukiutigginginnalimaaqattasimajuq, kisiani unaarmik aturiamik isuarsanirsausuni, piluartumik utjunialirami, uqartuq paninga, Qiallak Nappaaluk. Qanitaqariamik puijimik aliagijaqarsimajuq, nukiminik aturiamik nusutsigasuarsuni puijimik, qaujimatsunilu unaarmut naulitsimatsiarami taanna uumajurtanga kivilanganngigianga.
Naalaup tarninga utirnirivuq imarpimut, pitjujigutiulunilu Kanatamiulimaanik.
Aujaulaurtumi, umiarjuaq aullalaurtuq Vancouver-mit siqinirmuasitsunilu Panama Canal-ngatigut.
Iigarvigivanniataminut tikittuviniq umiarjuakuvinganut Dartmouth, Nova Scotia-aup, taavanilu atsijauniqalaursuni Kanataup imarpiqutinginnut umiarjuaqutigijaunialirsuni atiqarluni Naalak Nappaalummik. Taanna sivullipaatsiaq Kanataup imarpinginnik Pairsijiit Sikuijainirmut umiarjuaqutinginni kavamatuqakkulu umiarjuaqutinginni atsijaugutiqarsuni Inutuinnamik.
Taanna nutaaq umiarjuaq qaujisarviulangajuq sikuijainikkut Kanatamiut tukisiliumiqullugit imarpitinnik, irqamik, silaullu asitjilirninganik. Sanammaliurtauninga sanajauningalu umiarjuap taannaulaujugaluartilugu – atsigiangali asiaguullarilaujuq. Kasuqatigiigiaqarniq tilijaumautiutillugu, Kanataup imarpinginnik Pairsijiit nutausilitirilirtut atsiigusirminik umiarjuaqutiminik ilautitsiliumitsutik imaangairunnaninganik Inuit, Allait, Allangajuillu. Uttuutigilugu, umiarjuamik CCGS-mik atsiiqarnilaurmijut Jean Goodwill-liaritsugu, taanna Saskatchewan-mi sivullipausimajuq Nunaqarqaasimajuutsuni aanniasiurtirutsuni. Naalak Nappaaluk nallikaattaulaujuq tatsuminga umiarjuamik atirtaatitsigutiutsuni pinasuaqatautillugit Inuit Tapiriit Kanatami Makivvilu.
© Seaspan
Taatsuma nutaammarialuup sikuijainirmut umiarjuuap atsitauninga Naalak Nappaalummik irqaumagutitsiamarialuk – tuqulaurani, taanna Nunavimmiuq Inuk sivulirtiusimajuq, angunasuttiusuni, iqalliatiutsuni, irnisutsiijiutsuni, unikkaatuartiusuni, ilinniatitsijiutsuni, uumajursiunirmilu kailluatiutsuni. Qaujimajiunikkut pinasuartiusimammijuq, ullurialirijiutsunik, tusaratsaniartiusunik, aquttiusunik, silalirijiutsunilu.
“Ataatagituinnalaujara,” uqartuq Qiallak Nappaaluk, Kangirsujuap sivulirtinga. “Kinalimaakkut ataataqarmata. Kisiani pitaqarunnaimat, qaujililaujunga ataataga qaujimajummarialuusimagianga amisualunnik ilinniatitausimagatta taatsumunga. Kisianili pimmariunirpautisimajanga anirraq ilagiinnilu. Ilangani piujunik saangasivatsuta, quvianartumik, quviananngitumi, kisiani pinasuaqatigiigiaqartugut.”
Imarpimik Pairsijiit uqalaurtut upigusummarigiamik pinasuaqatiqariamik Inuit sivulirtinginnik ilitarsisutillu ikajursimanirijanginnik Inuit inutuqangitta. “Kanataup Imarpinginnik Pairsijiit umiarjuaqutingitta atingit upigusugutiugiaqartut quviasuutiqarlutillu inunnik, nunaujunillu avittusimajuni, Kanatalimaamilu pimmariqutaujuni, kiggaturlutik atjigiinngitunik ilirrusiujunik, inunnik Kanatamilu atuutisimajunik,” uqalaurtuq Imarpimik Pairsijiit Kamajimmaringa Umiarjuanik, Ryan Tettamanti. “Qaujimagatta amisui Inuit inutuqangit pairsijiugiangit nunamik imarpimillu, quviasuutiqammarippugut nalunairsigiamik upigusunnikut Nappaaluup qimmaqutigisimajanginnik arqutautillugit ajuinnanivut suungunirsamik tukisimajautitsigasuartiluta Kanataup imarpingata avatinganik.”
Imarpimik Pairsijiit “ajuinnamarinniqarqut kasuqatigiigiaqarnikut aulanirigialiminik,” uqartuq Nicole Elmy, Imarpimik Pairsijiit Kamajimmaringa Nunaqarqaasimajunik Pinasuaqatiqarnimut, kisiani umiarjuamik atsiiniq Nunaqarqaasimajuup atingani ilagijautuinnatuq tamatumunga. “Pimmariugutigimmijanga qanuq atiit nallikaartausuungummangaata ammalu piviqartisitsuni pinasuttitinnik naulimaanillu ilitsigunnanirmik pimmariuninganik,” taanna uqartuq. “Tukisivugut suungunialuuqarunnaninganik atiup, quviasuutiugunnatuq uvvalunniit aanninartuuluni, taimaimmat atsiigiaqaliratta umiarjuataarqaminnik pimmarialuutitsivugut, atautsikut ikajuqatigiinnikut pinasuaqatiqarunnarutigigattigu Nunaqarqaasimajunik.”
Naalak tukisimalaurtuq atiup suungunialuqarunnaninganik. Pijuriutiqammarilaurtuq ataatangata ataatatsiangatalu atinginni atiqariaq. Upigijammarialuusimajuq qaujimajummarialuugianga ajuinnarutiqarsunilu ilagiinniup qaujimajautsiariaqarninganik Inuillu qaujimagusinginnik. Tukitaarsimatsialaurtuq asiminik ilinniatitsigumanirmik ammalu piuliartausiaqujitsuni uqausirnik uumajurasuarnimuulingajunik, aulanirmut, annaumagasuarnimullu, tamakkua asiuqunagit kinguvaanullu qaujimajauqullugit. Qaujimajuunirmigut pinasuartitaulaurtuq Inuit tusaratsalirijimmaringanu Tarramiut Nipingat Timinganut, Avatakkunut, Nunavimmi ilisaijiit ilinniatitaugutinginnut, asinginnulu pinasuarvimmariujunut, amirqarutiqatsiasuni qaujimanirminik kinatuinnannut naalagumajunut.
Angunasuttiit kaillutuivallialirtilugit arviniarnimik utiqujitsutik Nunavimmut, Naalak sivulillarilaurtuq. Arviniarniq nurqatitaulaurtuviniugaluartilugu inuulaurtinnagu 1928-mi, unikkaaviuqattasimajuviniq pirursaijiminut qanuq arviniasuungunnimangaata amisunillu arraagunik arviqujitsuni ajuinnasimajuq. Arvirunnautitaatsaratarmata 2008-mi, qiiqalirtuq Naalak quviasuqataulaurtuq Akulivimmi niuviuqatautsuni tikittilugit angunasuttuviniit, mamarsariursunilu arviup mattangani. Inuugunnaililaujuq arraaguuk marruuk anigutuarmanik.
“Pimmarialuusimajuq Nunavimmiunut,” uqartuq Qiallak, niuviuqatausimammijuq sinaani arvituviniit tikittilugit. “Nirililaursimajugut ilitarnatuujaasimajuq nirilaursimajavinirijaarsugu, sungiunnirijaarsugu. Isumajunga auttiniigianga. Quviasummarilaursimavugut. Aulajijunga mamartummarialuugianganik.”
Arviniariamik qaujimaniq atuutilaursimanngilugu ajugaittumarialuk. Kisiani tamanna utturautituinnaq Naalaup pigunnanialugisimajanganik, qanuiliurunnaninganik ikajursigunnaninganillu inuuqatigiinik, Qiallaq uqartuq.
Qiilik Naalak tunngasutitsijuq arviqamminit Akuliviup kangirsungani
Naalak Nappaaluk Kangirsujuami Uktuupiri 2004-ngutillugu, pingasuujurtunik arraagunik inuulangatsunisuli. © Robert Fréchette
Uqarpalaurmijuq arnaguuq tigumiariali angutiminik irnisuliruni amisuillu angutiit taimaigumaqattasimanngimata taanna tigumiartiusimajuq, ikajursuni arnamik irnisuttumik irnisutsugu, Qiallak uqartuq. Qaujimasimajuq inuttigut atsiraartaugutinginnik ulluriat – uttuutigilugu Ullautut, Sakiatsiaq, Tuktujuk – qaujimatsunilu ullurianik tammariikkutiqaniaruvi, tukisiumajaugiaqarmata nuuttaningit qilammi. Qaujimasimajuq uannimit anurilituarmat aputi ingiulittuujaartitaugunnatuq namunnganiariamillu qaujimagutiugunnasutik taakkua ippigitsialugit namunngalingammangaata. Imminik sapummigunnasimajuq nanuq irsinarsipat. Ajajaarutinillu inngiluttaarutinik qaujimatsuni. Aliagijaqarsimajuq tamakkuninga inngiluttaariaq.
Tamakkua ilitsimajangit Alakummit, inutuqaq piruijigisimajanga. Naalak atsitausimajuq ataataminit, Naalaktuujarmit, ataatatsiaminillu Nappaalummit. Kisiani Naalaktuujaq tuqulaurtuviniq Naalak inuulilaurtinnagu, taga Alakuk, kamatsiasitialuk inutuqaulirsuni, tiguarsijuviniq surusiapimmik ilinniativalirsugulu.
Jobby Arnaituq, Naalaup ujurunga, uqaavilik inunnik katittunik nalliunirsiurutiqariartusutik umiarjuap Naalak Nappaaluk nuititauninganik Vancouver-mi Augguusi 17, 2024-ngutillugu. © Seaspan
Ukiungit naammasimmata, Naalak arnataalirtuviniq Mitiarjumik. Mitiarjuq qaujimajautsiamarilaujummijuq inutuqautsuni, ilisaijiutsuni, sanannguatiutsuni atuagaliurtiusunilu. Qaujimajaugutilik atuagaliarisimajaminut Sanaarmik, sivullipauqatausimajuq titirartausimatsuni Inuttitut, ikajursimatsunilu sivullipauqataummijumik ulirnaisigutimik Inuttitut. Mitiarjuk inuugunnailaujuq 2007-mi. Naalakkuuk tallimanik qiturngaliik. Piruisimatsutillu tiguarminik marruunik, marrunillu irngutaminik, angirtigijausimatsutillu amisummarialunnut.
Qiallak pimmariuniraivuq tamakkuninga uqausiqariaq upinnarani ataatanga pimmariunirpautitsisimammat ilagiinnirmik. Uqarsunilu Mitiarjullu nalligiutimmaritsimammaniik inuusiqakutaaqatigiilaqitsutik.
Qiallak Nappaaluk pattisiqatiujuq umiarjuataarqamirmik atsijautillugu ataatanganik Naalak Nappaalummik, Kanataup Imarpinganik Pairsijiit umiarjuataarqaminganik sikuijainirmik pinasuaraqarniatumik. © Seaspan
“Uqarpalaurtuq ilatit pimmarialuit. Qaujimagiaqarqutit kinakkuumangaata ilatit isurriniaravit ikajuqatigiinniaratsilu,” Qiallak uqartuq. “Taimaiqattasimavut ilagiit. Qaujimaqattariaqarsimajugut ilalimaatsiatinnik ikajuqatigiippaniaratta. Asianullu nunalimmuuraluaruvit anirrasimajuujatuinnaniaravit. Anirraminik taimaittisisimajuq asiminut anirrarijaujaartisugu.”
Amisut Nunavimmiut sauniqartut Naalak Nappaalummi, tagga taanna umiarjuataarqamiq atsitaummat, atirminik saniraani allasimajumi takuqataulaalirtut. Tanna tunirrutigiallanga Naalaup ilaminut.
Kangirsujuami inutuqarijausimajuup Naalak Nappaaluup ilangit katittut Vancouver-mi August 17, 2024-ngutillugu. Quviasuqatigiigiartusimajut pattitautillugu nutaaq umiarjuaq, atsijaujuq Nappaalummik. Saumianit: Nappaaluup qangianga Jobby Arnaituq, paninga Qiallak Nappaaluk irningalu Lucasi Nappaaluk. © Seaspan
