David Serkoak Kanatap Maligaliurvirjuangata saniani nangiqtuq Ottawami.
David Serkoak Apiqsitaujuq
Ahiarmiut nuutiqtaunginnaqattalauqsimajut 1949ngutillugu Kanatami Gavamakkut saliguilauqsimajut nunaliralaanginnik Inatai Tasingani, Nunavut nigiani pingannanganik, ammalu aanninaqtummaringmik quliit arraagut ungataaniittut nuutauqattariasillutit. David Serkoak surusiulauqsimajuq nuutiqtauqattaliqtillugit. Iqqanaijarunniiqtuq ilisaijiuvalauqsimajuq ammalu ilisavimmi angajuqqaanguvalauqsimalluni Iqalungni, maanna Aatuvaamiutauliqtuq. Jaannuariulauqtumi, Arviani, 21ngujut amiakkut Ahiarmiut nuutaulauqsimajut Kanatap Gavamanganik mamiaktillugit tusaattasinnalilauqsimajut.
Ajjinnguat ilaliutisimajut taassumunga apiqsuqtaunirmut ajjiliuqtaulauqsimajut 1955ngutillugu Inatai Tasingani ajjiliurijimut Fritz Goro, piliriaqariaqtuq&uni iqqanaijaaqaqtitaulluni Time qimirruagakkunnut. Saqqiqtitaulauqsimajut angiqtaullutit Smithsonian Institution’s Arctic Studies Center, ammalu Goreau ilagiinut.
Inuktitut qimirruagaq: Sivulliqpaamik, Ennadai Lake miksaanut unikkaarvigilaunnga.
David Serkoak: Nunalivut, Iqalliarvitnaaq, suurluqai 2 kms ungasingni qalauqtuq nunaliralaarmi, iqalugasuarviralaangulluni. Iqqaumavunga tupiqaqattalauqsimagatta tauvani ammalu igluvigaqaqattaqtuta. Angajuqqaavut ammalu anaanattiavut uumajjutiqaqpalauqsimajut nirjutinit: imattiavangmi iqaluk, mikigijjaqattaq&utit, ammalu tuktuit nuuppalliallutit.
Inuktitut: Nalunaijaijunnaqpiit kikkuummangaata Ahiarmiut?
DS: Inuit katinngauqtut, tamainnilimaatsiaq tatiqaqtut inuunasuarutigillugit tuktuit ammalu imattiavangmik iqaluit; Ahiarmiut tukilik “Inuit nunaqpasingmiutaut.” Silattusarvirjuarmi qaujisaqtiit, qaujisaqtimmariit ammalu titiraqtiit ilaannikkut nalunairutigivalauraatigut “Inuit ungataaniingaaqtut,” “asingingniinngaaqtut tamaanirmiutauliqtut,” uvvaluunniit nalunaiqtauvak&uta Inuit Tuktumiut. Amisut inuuqatikka isumasuut Inuit taakkua attiniqpaangujut Inuit inuuqatigiittunik. Tamanna akunialuk puigurunnalaunngitara. Isumagijauttiaqpalaunngittugut sukkuusugijauluamut ‘aulaniqattianngittumik inuusiqarnittinnut’ nunaqaq&uta, nuktiqtaulluta ‘aulaniqattiaqtumut inuuqatigiinut’; pivalliasimanngittut Eskimo-ngujut. Ullumiujuq suli, taimanna ippinniasuunguvunga.
“Taanna tamainni qilautiniinngaarutigijaujuq,” uqaq&uni David Serkoak. Qilautiliuqtiujuq atuqtuq tuktuup kiasinganik miqquijaulluni tuktuup aminganik.
Inuktitut: Qimirrullugit taakkua ajjinnguatuqait, takullugit kisut isumagivigit?
DS: Amisuaqtiq&utit gavamakkut unikkausiqaliraingmata takujaqtulauq&utit uvaptingni Ennadai Lake-mi, uqaqpalauqtut piunngittuulirnittinnit. Kisianiliajjinnguat takullugit, qanuittuujaanngittiaqtukuluujugut, timikkut. Annuraangit atuqsimaluarnikuujaaviutittut. Kisianili tamanna pijjutaunngilaq. Pijjutiujurli qanuq qanuilaunnginningingnik silataanirmiutanut kamagijaunngikkaluaqtillugit. Ammalu pivaalliqsimajummariulauqtut.
Inuktitut: Uqausiqarunnaqpiit qautamaat inuusirijauvalauqtumik nunaliralaassingnik?
DS: Kikkulimaattiat piliriqatigiippalauqput. Nangminiq ingirrajjutiksanginnik sanavak&utit, qajaliuq&utit. Arnait amiariqatauvalauqtut qajarnik miqsuq&utik. Arnait nikkuliuqpalauqput tuktuvinirmik ukiaksaangutillugu, nunivak&utit aqpinik ammalu tuqquqtaullutit. Angutiit suraijaivalauqtut niqinit ukiaksaakkut pirujaullutillu ujarangnut — pirujaullutit niqingit. Utimut pisukpalauqput uvvaluunniit qimuksiq&utit Jaannuarip qitiani aturiaqaraigamigit ammalu piiqsiarjukuluk&utit pirukkanniqtunigit. Ullumiujuq ilangit innatuqait ammalu angunasuktiit taimannailiuqpapput suli.
Davidiup ataatanga, Miki, ammalu Aulatjut miqquijaijuuk tuktup aminganik.
Inuktitut: Iqqaumavigit nuktiqtauniuvalauqsimajut?
DS: Sivulliqpaamik ilagiit nuutaulauqsimajut Nueltin Lake-mut 1949ngutillugu. Inuulauqsimanngilanga suli taissumani? Tusariarviulauqsimanngitulluunniit nuktiqtaujumagaluarmangaatta. Sukattummariulauqsimajuq, innatuqait uqausingit malik&ugit. Sunakkutaaqtaaqtitaulaunngittut nuktiqtauninginnut, pijittiraqtaugatit, annaumajjutiksanik sunakkutaaqtaqarani. Pingasut Inuit qaillutit tupiujunut ammalu kikkulimaanik aniqujillutit saliguqtainnarijaullutit piqutilimaatsiangit nunasiutinut uqumaittunut. Taimaatuinnallarik. Aullaujjaulluta Nueltin Lake-mut. Qilamiujuq tauvaniilauqsimajut, innatuqaqutittinnut uqaujjaullunga; tisamat Inuit tuqulauqsimajut. Ukiaksaaruramik, pisulauqsimajut utiq&utit Ennadai Lake-mut, pingasut taqqiit pisuk&utit. Utiq&utit Ennadai Lake-mut ukiuraalukkut.
Inuktitut: Kisut pijjutigijaulauqsimava sivulliqpaamik nuktiqtaviniullutit?
DS: Ilanga avvialilauqsimammataguuq naalautiqarvip iqqanaijaqtinginnut; tatiqalualiq&utit. Asia pijjutaugilluni kiinaujaliurasuaqtutit iqalugasuaqattalauqsimangmata Neultin Lake-mi allanut, ammalu niuvirvitaqaliq&uni?
Inuktitut: Ennadaimi inuunikuuviit?
DS: Ii, inuulauqsimajunga kinguniktiangagut pisulauqtillugit Neultin Lakeminngaaq&utit. Arraagut aniguqsimaliqtillugit, 1957ngutillugu, isumaliuqtuqalilauqsimangmijuq nuktiqtaulirmiluta uangnanganut Henik Lake-mut, Ennadai Lake ammalu Arviat akurngangani. Uangnangani Henik Lake-muaratta, iqqaumajunga nutaarnik tupiqsimajuqaliriilauqsimajuq mikijukulungmik taquutikkuvitaqaq&uni nirijauqattarajaqtunik. Taanna tauvungatuaq aullaarviunialauqtuq utiutiqanngilluni, pisugunnalaunnginnapta utimut. Piunngilaangulauqtuq tauvaniik&uta qilamikuluk niqiqarunniirapta.
Inuktitut: Inuit qanuiliuqpalauqpat annaumanasuaq&utit?
DS: Aannianngikkuvit, qanilaaq sunakkutaaqtaarviulauqsimajuq pingasunut ullunut pisuvviksaq, tauvungatuaq, Paallirmut [Hudons’s Bay Niuvirvik]. Ilangit Inuit tuqulauqsimajut pirliq&utit, qattiinnat silap pillugu, marruuk Inuuk inuaqtaullutik. Ilanganik ullunginni pingasut angutiit igluralaarmi aqqusaalauqsimajut nangminiqutigijaulluni ujaranniaqtikkunnut. Sanniruanga surak&uniuk ammalu niqiit pijaullutit nirijauniaramik ilaminut. Kingunittiangagut, Pukiqtalikkut qaillutit ammalu iqqaqturaksaliuqtuviniullutit, ammalu Arvianuurujjillutit aksururnaqtumik sanatitaullutit, qimaillutit ilamingnik; aksururnaniqsaugutigilauqsimajaa taakkununga Inungnut. Taimaittuinnautillugit, nuugiaqalilauqsimajugut Paallirmut, pingasunut ullunut akuniutigijuq pisuk&uta. Tamainni ilagiit tauvunngaq&utit. Qilamikuluk tauvaniilauq&uta, pukiqtalikkut qaillutit ammalu qinilauqsimajut Inungnik inuugunniiqtuvinirnik inutuqaulualimut uvvaluunniit pirliqtuviniujunut, qimaktaviniit, uvvaluunniit inuaqtaviniit. Taimali, tamainnilimaaq Ahiarmiut qangatasuukkut Arvianuurujjaulilauqsimajut 1957−ngutillugu. Pingasuujuqtupalungnik ukiuqalauqsimajunga.
Inuktitut: Summat Arviat?
DS: Pukiqtalikkut qaujisalauqsimangmata inuaqsijuqaqtuviniuninganut.Inuit Arviarmiutanit inuuqatiqarunnalauqsimanngittut. Atausiq arnaq iqaqturaksaruqtitaulauqsimangmat inuaqsijuviniuninganut ammalu qimaijuviniuninganut qiturnganginnik. Kangiq&inirmi iqqatuqtaulauqsimalluni pasijaksaunnginniraqtaullunilu. Iqqatuqtaujariirami, uqaujjaulauqsimajugut uangnamuariasiniarattaguuq, umiakkut aullangaalirluta. Ennadai nunaliulilauqsimajut tamainnut Ahiarmiutanut qaniktuulluni Kangiq&inirmut, taijaujuq Itivia. Qilamikuluk tauvaniilauqsimajugut. Ilinniarvingmi mikijuutauniqpaanginnik ilinniariasilauqsimagatta kisianili nuktiqtaulirilluta umiakkut tikirarjuamut, ammalu utittatuinnaliq&uta pigiarvigilauq sima jattinnut. Nunainnaaluulluni, napaaqtuqarani. Pigganalauqtuq igluvigarmiutauk kannirasualiq&uni. Qattiinnaulauqsimajut Ahiarmiut sanningajuq kuunganik ammalu Qamani’tuarmi atauttikkut qangatasuukkut tauvunngaqtitaullutit. Tikirarjuarmiilaqililauqsimavugut 1960mi.
Saumianit taliqpianut: David Serkoak anaanagilauqsimajanga Qahuq,
ammalu Nutaraaluk.
Alikaswa amirajangmik tupip sanianiittuq.
Inuktitut: Qanuq taakkua Inuit nuktiqtaunginnaaluqattatillugit atuqattalauqpat?
DS: Suurluqai aksururnatukkuurniqsauvalauqtut angajuqqaavut. Surusiulauqsimagattali, amaaqtauvak&uta anaanattinnut. Tikirarjuarmi, angajuqqaavut sukattummarialungmik inuusirmut sungiutijariaqalauqsimajut. Angajuqqaarijaujut ilinniakkanniriaqalilauqsimajut ilanginnik inuunasuarnirmik sijjamiutaullutit. Qaujimalaunngittut tiniqattarniujunit takulauqsimagatillu puijinik. Amisutigut nirigiurnikuulaunngittugut puijinik.
Inuktitut: Amisut arraagut, quliit arraagut ungataanummarik aaqqiilauqsimajutit Ahiarmiut nuktiqtaunikuviniit katujjiqatigiingingnik. Summat katujjiqatigiiliulilauqsimavit?
DS: 1998ngulauqsimajuq. Qaujijumainnaqpalauqsimagama summat nuktiqtausimanikuummangaatta. Asiulauqsimanngittuq tamanna. 1999rurasuarninganik, iqqanaijaqtitaarijaukainnalauqsimajunga piliriaqarniarlunga nutaarmik Nunavummi Ilinniarnilirijikkunnit angajuqqaaqarvinganik. Ilangat iqqanaijaarma piliriaksarivalaurapku nunalingnuakatallunga. Atausiaq aullalauqsimajunga Ministaup Tungilia aipparillugu Arvianut. Pingasuujuqtut atausirlu ikarrat akuniutigijuq uqallavvigilauqsimajaatigut. Taikani unnunganni, makkunniqsaujuit katilauqsimajut ammalu isumaliuq&utit katujjiqatigiitaarniaramik. Innatuqait uqautilauqsimajaatigut tusaruminanngimmariktunik unikkaarnik. Inuit qaujimajariaqalauqsimangmata.
Inuktitut: Tamanna uattiarukallaulauqsimajuq, qanuilauqsimavali mamiavviugasuarnissingnik tamaani arraagumut?
DS: Qanuiliurutaulaunngittuq akuniruluk. Pingasuujuqtut atausirlu arraaguuliqtunit, nutaaq maligalirijivut Steven Cooper qaujimattialauqtuq gavamakkut takullaktaaraluarmangaarmik Ahiarmiutanit. Arvianuurutilauqsimajavut. Takujunnalaurmata pillattaanik Ahiarmiutallattaarnik. Taikanngat, iqqanaijaqatigiittiarunnaqsililauqsimajugut. Isumagijaqainnalauqtunga tamanna saqqiigajarianganik akiliqtauluta, mamiavviuluta, ammalu nalunaikkutaqtaarluta. Ammalu tamainnilimaaq taimailauqput.
Inuktitut: Qanuq mamiavviuniq ilingnut tukiqaqpa?
DS: Angajuqqaattinnut, sinnattuumakammaturjuujaarnaqsimajuq asiulauqsimanngik&uni. Ammalu ukiuqatikkalu pijavinirillutigut sinnattuumakammanniq. Mamiavviullutali, tupakturjuujaalauqtugut sinnattuumakammannialuktinnit. Makkuktuujunut ullumi, uqarunnaqpunga: Ahiarmiutauluni qanuinngilaq. Talurukkutittailigit.
Inuktitut: Qanga kingulliqpaamik Ennadai Lake-miilauqsimavit?
DS: Sitiivva 1985ngutillugu Innatuqait takujaqtuqtililauqsimajavut. Taavaniinnirijavut marruuk pinasuarusiingnik sanngijummarialuulauqsimajuq. Anaanagalu, angajukkukkalu, pisulauqsimajugut Iqalliarvitnaarmut ammalu takullugu tupirvivinivut. Nanilaqilauqsimajara — naluqqutinngilanga — pinnguatuqaviniruluga, qajannguaq mikijuq. Uvattinniititara suli Ottawami.
Anowtalik ammalu Aajaaq Mary Anowtalik.
