Deantha Edmunds inngisuuq quviagijamini taijami Lapatua Irningit inngigiaqtusimaliruni nunaliujunit Kanamit silarjualimaamilu. Courtesy Deantha Edmunds
Utittisivalliataujuk Inuttitut Innginikkut
I nuttitut tainna Labrador nunalik Hopedale‐imi taijaujuk Arvertok. Tukiqajuk inigijaujuk apvinut. Tutsiagami suliatsanga taijaujuk Song of the Whale (Tutsianik Apvinik) ataagut Memorial Ilinniavit suangata apvitannaup sauningit upingasaami 2023, Kanataup tainna tuak ilisimallagittuk Inuuhluni tutsiatitsia‐ magiuhluni Deantha Edmunds tatatsialauttuk ippiniahluni atagia mut Nunatsiavut taimangasuanigijanginnik ammalu ataatangata nunagijamminut Hopedale‐imik.
“Taanna anginitsak tutsiatautuinnalugani. Inunnik isumajaak ‐ kuji vugut pijjutigillugit qanuk piunitsamik paitsiutiqagajakkitaa imappitinnik, imagijattinik, ammalu uumajugijattinik,” uqajuk Edmunds, tainna tunijautainnalauttuk taijamik Order of Canada suliatsagisimajamminut allanguattiuhluni. Taikkua allatausimajut Tutsiajamminik Apvinut, tutsiatausimajuk Nunatsiavut uqausitu ‐ qanganit, piqqujik: “Naala, tainna apviup tutsiagusinga asiangu‐ vallaqattajuk qaangivallialimmat. Suliaqaqatigiigiaqavugut asiangu‐ titsigiamut. Kamagiaqavugut. Kajusik kulugu tutsiagusik. Asiangu ‐ valliak.” Nitjaagusik ammalu Taijak English horn ququgutimmik kiggatujuk nipangita apviup. Ilagillugu Edmunds, ilinniavimmiijut ingitiit atuqattajut nipakkutujunik nipanik sanagiamut nipanik imappimit.
Taikkutiguuna ullumiulittuk suliatsaminik, suullu Tutsiagusik Apvimut, Edmunds tunitsijuk nutaamik atuttaujumik ilinganiqa‐ jumut Inuttitut uqausituqammik tutsiaqattajamminut. Taavatuak pisimaluattuk ajunnangitunik nitjaagusinnik pisimajumit akuni nutaungitunik piusituqannik ingitauqattajunut ammalu pingua ‐ tauqattajunut katimma vinnit Taggamit Labradorimit. “Piusi tuqait nijjaagusiit tukiqangituinnatuk katajjanimmik ammalu qilau‐ tanik,” uqajuk Edmunds. “Piusituqait ilangatitsiqattajuk taiman‐ gasuanigijannik ammalu ilukkusigijannik. Iluani Labradorimi, ajunnangitut, uppigijautsiatut katimmavimmit nitjaagusiit isumagijauvut piusituqait Inuit nitjaagusingit.”
Inngigusiit kititangit Inuttitut ajunnangitut nijjaagusiit pinnguatausimajut Nunatsiavut katimmavinginni. Courtesy Deantha Edmunds
Taipsumani German Moraviamiut misiuningit niugguniammata Nunatsiavummut 250 jaariulittunik, najjalauttut qilullagaqajunik ammalu puusauniit nitjaagusinnik ammalu tutsiatauqattajunut Imappiup akianit sollu nitjaagusiliuttinit suullu Bach, Handel, ammalu Mozart. “Taikkua misiuniit nuqqatitsilauttut uppigijaujunik Inuit piusituqait katajjanimmik ammalu qilautanik, aittuilauttut Labrador Inunginnut tusaminattunik Imappiit akianit nitjaagusinnik,” uqajuk Edmunds. “Tainna allatausimajut allasaanguttitaulauttut Inuttitut ammalu tutsiagusiit ilangagijauniattilugit katimmavim‐ mut ammalu nunaliit inuusinginnut. Asiangutitsisimajut nitjaagu‐ siutinganik upvalu iginanganik upvalu nipagijanginnut, ammalu sunauliaKisimajuk tainna namminigihlugu. Uvannuli tamanna uvannik nilliutijuk Inuit katutjiqatigiigiallanga saajunut nunalimmut katingaliaqigiaqasimajut.”
Atautsik piusituqak suullu Inuuviani, Kausiut Nuijotit, atuqattajuk tittulausijamminik atulugani ququgutimmik taijamik French horn ammalu ilautitsijuk aippanganik nipakkut ilanganik. Edmunds iqqaumatsiatuk pinguaqatigisimajamminik Karrie‐iulauttumut “Mister” Obed,
sivukkatiulauttuk pasiuhluni taikkununga Nain Nunaliit katimaviup Ingitinginnut ammalu angijualummik suli‐ jugijautsiahluni qaujimatsia hlunillu tigumiajuk. “Tainna tusannitut‐ siavammik nipaqalauttuk. Ammalu tamanna tutsiagusik sulijumik namminigilauttanga, pigutsataugami Labradorimi ammalu taikkua tutsiagusiit namminigitsialauttangit, pigutsatausimagami Labradorimi ammalu aittutausimajuk.” Edmunds tutsiaqatigiijuk Obed‐imik taijamik sanattausimajumut Pillorikput Inuit: Inuktitut Arias For All Seasons (Inuktitut inngigusiit ilonnainut nalliuvinnut).
Taipsumani Edmunds suliaqalimmat allanguattiuluni iniqalluni Canadaup ilinnivitsuanginnik suullu—Acadia Ilinniavitsuanganik Nova Scotia‐imi ammalu Bishops. Ilinniavitsuangani Quebec‐imi —takutitsijuk taikkuninga Nunatsiavuttikunut ajunnangitunik pinguatitsiqattajunut. Edmunds uqajuk Mozart inngigusilik atausimik, Ave Verum Corpus, tutsiataujuk Labrador Inuttitut qanitangani 200 jaariu simajunut unuluat Inuit ilitatsiniattaminik. Taipsumunga Edmunds tutsianiammat tainna niugguniammat Pope Francis Iqalunnut jaaringani 2022, annigusulauttuk Inuttitut ingigusimmik Moraviap piusituqagijanga tutsiataulaut‐ tumut nutaami jaarimi, katimmavimmut ullusiugutingit ammalu iqqanattunut saqqiqattajunut. Taijamik Saimartigut Jesuse, tainna unnusautillugu tutsiagusik ajunnatuunngituk, nigumittuk, ammalu kajusiutiqatsiatuk inngigusik Edmunds qanuttuu ‐ gutigisimajanga tusaajunut ippinianiattut saimmanimmik.
“Inuqavuk suliaqasimajunut akunialunnit tamapsumunga pijaagisimanginimmut, ammalu tukiqatsiasimajut sutaijajunut taipsumani Pope tikiniammat. Inuqavuk qanulluuniit ilauqatau‐ gumasimanngitunut tamannauluasimajuk atusimajanginnik, ammalu tamanna sulijuk uqagiamut,” tainna uqajuk. “Takunnau ‐ siganut ilangattisimavunga ullusiugutigigiangit Inuit saimmanimmik ammalu nalligusunnimik, taimaimmat pinnguaguma saqqititsini‐ attuk, ulapitsainimmik tamaa nilluasiak.”
Edmunds ilitagijautsiatuk suliatsagiqattajamminik. Atanim mik, tainna Juuni 2022 nipiliusimajangit immigut tutsiahluni pitaqajumut taijanik Atlantic String Quartet, saalaqasimajuk Nijjaagusinnik Newfoundlandimi 2022 ajunnangitunik ammalu Nunaqaq qaa ‐ simajuit Allanguattinut jaaringani tuniggusiangusimajumut, ammalu annigijaulauttuk taikani taijanut 2023 East Coast Music Awards. Edmunds tulligiittitaulaummijuk ilingajumut 2023 Kenojuak Ashevak Iqqau mautigillugu Saalaqattausumik. Jaaringani Octobera 2023, Edmunds iniggalauttuk Amsterdam‐imut tutsia‐ giattugiamut Inuttitut inutuuhluni ilinganiqajumut silatsuami ilingajunut silak asianguvallianinga takunnaaluattumut pitagijau‐ junut, Flights of the Angakok (Tingiqat tajut Angakkuit),
Deantha Edmunds Tutsiajuk ilagihlugit St. John’s Angijumik iniqajunut Inuit Nunalingita Ingitingit taikani Decembera 2023 takugatsaulauttumut Tutsiajut ammalu Unikkausiit Inuuvianut Labradorimi. Courtesy Deantha Edmunds
ilaqatauttuk taijanut simminut qilautak—angijualuit simmiit iluaniiqattajunut igalaannut taikkua simmingit namutuinnak aikataniangimata pinnguavigijaujumut taipsumunga qilautak pinngua taulimmat.
Ammalu Decemberimi, Governor General Mary Simon taisilauttuk Edmunds pitaalauttuk taijamik Order of Canada “ilinga ni qajumut angijualummik tunitsisimagami ilitagijauhluni Kanataup sivullipaak Inuk ajunnangitunik tutsiaqattajumut, ammalu asiqangitumik pita‐ gijanginnik pinnguaqattagami ammalu ujjituttausuungugiamut inuusittunut Nunaqaqqaasimajuit nijjaagusiujunut.”
Tainna sivulliusimajuk nipiliulautsimajanga, taijaujuk My Beautiful Home (Takuminattusiavak Aniggagijaga), Tainna Edmunds takutitsijuk namminimminik inngigusinganik tigumiatsiatamminik pisimajumit Newfoundland ammalu Labradorimit, suullu taitsuti‐ tuna Nunatsiavut tutsiagusinganik Inniguugiamik Labradorimit. Pigutsatausimajuk Corner Brook‐imi, Edmunds iqqaumajuk tusahluni tiiviikkut, takujau qattasimajumut Labradorimiut.
“Tainna tutsiataujuk ilingalauttuk takugatsamut, ammalu takunnaaqattalauttavut ilagiinguhluta ammalu takugalaaqattasi‐ mavugut iniqagiamut nunatsuami ammalu qanuilingatsialaum‐ mangaat ataataga pigutsataulimmat,” tainna uqajuk. “Aullasima ‐ niagama ilinniavitsuamut jaaringani 1990, tigusilaukKunga ququajuummik ammalu tigumiaqattalauttaga tiivii sanianut nipi ‐ liusuunguhluta tutsiagusimmik ammalu nipiliugutikuluk najjaqat‐ talauttaga. Aniggamut painguligama, tusaaqattalauttaga. Suli tainna nipiliugutikuluk tigumiajaga.”
Suli tainna piuginippaanga, Edmunds tutsiqattasimalittuk Innii gugiamik Labradorimi nanituinnak silatsuami, Alaska, Germany, tainna Netherlands ammalu nanituinnak Kanatami. Taimanganit sugusiulaugaminit, ippiniasimajuk ajjiqanngituk tutsialigami, uqajuk Edmunds. “Qangatuinnak tutsialigama, ippiniaqattavunga pivunga pigialiganik.”
Deantha Edmunds tutsiajuk Song of the Whale taggajaatsamut taikani Memorial Ilinniavitsuangani jaaringani Juuni 2023. Courtesy Up Sky Down Films
