© Siku Rojas-min
Nattiqhiuqhutik Hulli Archim Qungiagit
Uqauhiit titiraqtauhimajut amma tuhamavlugit ilihaqtat
Itqaumajara nunami aimaviptingni mihingnaqtuq inuhaaguvlunga hunanik hanagutaittunga qanuq pijjutihamik mihingnaqtumik. Allaminlunin “uqauhik” quvianaqtuq ihumarivlugu. Ilihimajara nirumiktut hungajaqtunni irvingni iglingnaqtut tungujuqtut atrium hiquanni ataani aqunganni qulliriinni ilitturitnaqtut pinniktut takujuminaqtut. Taimaitumik pikparivlugit qanuq tuhajujanaqtut iliturivlugit taimatun ilitturijat, quvianaqtut arliknaqtut taimaitumik ilitpaliajumajara qavlunatun titiraqhimajut University-ni. Quviarijara qanuq pitjuhiit uqauhiit Inuktunlunin, qavlunatunlunin, allakiitlunin, ilitturijauniamata qaritammi ihumarijiit ihumarijainni iliturilugu qanuq pingmanga niaqurmi, talvanni ihmarijat haqtaumata.
Uvanga atiraa Kyran Alikamik. 21-nik ukiuniktunga hullittauq inuviaqtunga inuhimni Uluhaktok-mi, Inuvialuit Nunanaq tarvianni Nunattiammi. Ataataga havaqpaktuq Iqaluhiuqtirni (DFO-kut) irningmi atauhirmik, nirtinik havaaqahujik, hunnanikiqhiriuqtahainik havaqhutik nattianin nattirninlu hulli aulaqtitahurit. Aujaqtaman, aulaaqtuvik ungahiktilanga 10 km Ulu-min ataataga Mashuyak-mi najuqparavut igluqpanuat. Taimaa quvianaqpiaqtuq inuuhimni anginihamik pijumajara: iglumin imaqmun, ahiin imaqmin iglumun. Ikajuqpaktara ataatara nattiqhiuraangan, talvanga ilittitpaktunga angijumik ilihimajuginik angunianiqun qajakkun. Qungiahugu hulijuta qungiahugu ilitturilimainamma. Humin tariuq iharutijuq humun kirliglitpa huminlu qarlaqhlarutivaa. Tahaffumunga takujumajamnun takujahamun naunaipaqtuq taimaa nattiu niaquit nuivaqtut. Tahapkua iglingnaqtut ihumaliuqtipaktaanga taimaa niuriunaitut niriunginaqpaktaanga ihumamininaqtuq quvianahunilu tutqumajutun ittuq uttaqilimaihungalu pijuminahugitlu naujat.
© Siku Rojas-min
Unipkaqtirun pitquhik hulli amiraittunik qaujimajait ihumarivlugu ihumatunik unipkat hapkua Beowulf, Plato-lunin Republic.
Kingumun itqarangapkit qaffiraalungni ikaaningni qajakmi, ahuun ilihimajait quviarivaqtatka ahiin uvamnun tunivlugit. Taima iqqarijuminaritka iqqarijait pitquhiit ilihaujutit qavlunaat ilihaujutiit angitkijaujuq. Ilihaqtatka Mashuyak-mi imaqlu allangavluni miqhinahunnilu. Tamaingnik ilihaqtuhauvaqtunga uvlumi taimatun inujutihamnik inuniarutihamnun uvlumi.
Aujaq nungujuq uvluanun ilihavium, ilihavingminlu illittumajara qavlunatun, uqauhiitlu titiraujanirmunlu taimaa naunaikpaliajut. Taimaitumik puqiktunga qavlunatun hulli tairuarutihat tairuanirmun ilihimajuarutitirun, hulli ahuun tairuat Archie Comis-iit. Tairuaqpaqtatka qaffiiktuahugit ilitpaliajutimnun qavlunaatun. Hirvulirmik pijumalikpaliajara grade 10-mun pilirama ilihaujipta ilangat pipqalirmatirut qaffit ilihaqtut tairuaniqqun, uvangalu ilauvlunga. Taijuahuta ilitturijagihahuritlu ihumatujut havangit Ender’s Game Orson Scott Card-min. Hulli tairuaffaamijurut titiraqta Kanatami Senator Romeo Dallaire pitjuhiit angujaqtit. Talvunna tairuaniqun, ajunahitivaqtut tairuaqtahat ahuraaluk pijutihaqatut ilihaujtihanun hunanunlu tuhajajaanun, talva taimaitun tunningunaitqutaujut avvajuqtirutihamun.
Naunairutauniaqtut hivuniptingni qanuq pijutihanun takumallugu hunamun havarumaliruma qavlunatun, tamatkiumajumik pivlugu taman. Tamna pijuhaungman pijahamnun. Tahamna taimatun pivlugu hivunirivlugu University of British Columbia-mun ilihariaqtuqtunga iliharumavlugu ittuhiarun tajja. Pingajuanni ukiut irnikniarutanun ukiut, taima nautiuqpaqtunga qanuq innia-magan ahuun pijahauman ilihanik ilihanirmun. Taima tuniktuhijunga ahurutaujut irlivlugit talvunga havaangit Shakespeare, pitjutirivlugu qavlunat kirvataanni havaangit Bhagavad Gita. Ilangit hanaujaat taimatun ihumatuutirijaraa ahiin allanguhugit nunajuamun. Hulli aularaama ilihavingmi hilattuhaqvigjuaqmilu, kihirmi qanuq pirilugu pingitunga huna pingimaarapku. Talva naunaituq ilanga ilihanginapku qangiktamni qavlunaptirun pinginnapku ilihanik, inuutimallu pitquhitirun, Inuvialuit pitquhiatirun. Qangiktaptingni inuhirmi, ilihaqtarijaharaluarigapku pitquhikput ilihavihaqaluangiman iliharaaluagama ataatattiamnin. Taima naunairutaujuq nutaraunimnin.
© Siku Rojas-min
Ilihaqtillunga qavlunaat kivalinni taimaa uvlaammi UBC-mi, kaapituraahunga iglingnaqtunik ihumaliuhunga. Ilihavik uqarijaat ingilragitat Vedas, titiraqhirmajuq 3,000 qangiktut. Puigujui taraga utkikqutirivlugu Inuit pitquhiat Vedas unipkanni, akhuraaluk ilihimajutiqaqtuq pitquhinnik ingilran Inuniarunmi. Qunmun takuhatunga igluum qulanganun anuhaaqtunnuaq huvlurut, ihumarijara qanulikiaq pikpariniaraaluakiru Inuit pitquhiat naunairupku taimatun. Iliturijunga pitlimaitunahijunga taimatun.
Ataatangma ilingitaa hilaam qanuq itjuhihaa, unipkangit nauliranirmik, alianaqtut kirlaluqanik, alianaqtut unipkaat maqpiraat tairuahugit atia “Qangut Tikitjutait” qanuqlunin unipkavlugit “Inuit Unipkatirun Ilitturipquvlugit.” Hiaqpaliavlugu ilihimajaat, unipkaat, ilitquhiit, pitquhiit, qanuq iliuruhiitlu unipkatirun. Qaffinni ukiunni Inuit uqauhimirun maqpirni uqauhinaqun. Amihujut pitquhiit angijumik qaujimajaitlu amiraitut ihumatujutlu alianaqtut hapkua Beowulf Plato-lunin Republic; pijuminaqtut allatkiklugit. Pitjuhia unipkatirun taimaa ilihaujutaitlu qangaraaluq-tatja-tuhajungnaiktaptingni pilluarungnaikturut ingilranitanik ilihaqtahanik taimanganin.
Alikamik ataataik igluukpangmik hilataani Mashuyak-mi ungahiktilanga 10 km Ulukhaktok-min.
Taimatun ungahiktutun ittuq nutaanni ilihaujutitirun ilihaluarutitirun pitquhiini uvlumi Inuktun allatun taimalunin iliturinia raat, hivuniqatuq paqitinahuagluta allanik pitjutihanik pijahaitirun ihivaqatirilugit angijunik ilihimajaitirun pitquhiptingnik taimanganin Inuhiqun. Taimaittumik ataatavut apihulaalugit allatlu innahangutivut iniptingni, ahuun quvianaqtut unipkatuqait. Unipkaaqaqtut alianaqtunik. Taimaitumik tuhapkaijurut pillahipqaquvluta pitquhivut tuhanahitquvlugit kitunnunliqa pillahilugit hivuniptingni inuhaanun, taima ihumajunga quvianaqtuq.
