Inuksualunnut Tikisaqtutut. © Yvan Pouliot
Kuuviup Tasiujanga, Aukkautiup Nunagisimajanga
K uuvik is the northernmost major river of the west coast of Nunavik, Québec. Several islands are at its mouth, including Aqiggituut which means abundant with ptarmigans. Inuit knew of the abundance of seals and whales in this area, making it an ideal place for Inuit families to winter.
The Kuuvik area teemed with iqalukpik (arctic char) whose seasonal migration to the sea in the spring brought Inuit to Kuuvik and then again in the fall when the fish were migrating upstream to the lakes for spawning. Kuuvik means a place to where other streams flow.
Kuuvik tarramiinnipautsuni kuummarik nipivviani sijjangani Nunavik, Kupaip. Amisut qikirtait isuaniittut, ilautilugu aqiggituuq tukinga amisunik Aqiggilik. Inuit qaujimavattuviniit natsiqasuuguninganik ammalu qilalugaqaqsuni taavanna, ukiumi inunnut ilagiinut nunasimavigigiaq isurrinarianga qaujimavattavininga. Kuuvik iqaluppinik tatattuq upirngaami tariumut situlirmata Inuit kuuviliaqpatuviniit taima ukiagulirmat utirviginialir‐ migamiuk iqaluit majualirmata kuutigut tasiliaqsutik mannitaariaqtusutik. Kuuviut tukinga kuuvviujuq asinginnut kugajaanut.
Kuuvik ammalu sania najuqtausimajuq inunnut taimannganialuk. Najurianga aliagijaujuq inunnut Ivujivimmiunut, Sallumiunut, Akulivim miunut ammalu Puvirnitumiunut. Taanna Inuit annirijanga nuna annirigamiuk pigiaqtisiutigisimajanga pinasugarmik ammalu nuitsigutigitsugu katimajinik ungumajauqutsugu nuna iqaluirujjauniannguurimut, iqalutsiuriaqanngi‐ tunulu taavani ungumalugu ammalu qanuiluulukaavviuqunagu. Katimajiit nuitaningit takuvallatausimajut avatilirinirnut angajuqqaanginnut pujaavain‐ siup kavamangata taima aarqiigutiginialiramiuk nalunaiqtaumagutitaaqsugu imarmiutanik pitaqanginnatitaugiarninga ikajuqsimasilugu 2019‐mi, ungu‐ majausitilugu nuitiriviutuinnariaqarninganut.
Arraaguit 120 aniguqsimaliqtut, ajugaittulitilugu ilagiit Kuuvimmik nunamik qimaitsutik qimaalauqtuviniit. Inuit iqpaatilauqtuviniit ajjigiinngi‐ tunut nunanut nunavilimaami ungataanugasak. Amisut ilagiit kuuvimmiugu‐ lauqtuviniit nullangatsiasutik. Tariunga natsiqaqtilugu nirijatsataaqpasutik ammalu annuraatsataaqpasutik natsijanik, qullingit ikumatsataaqpasutik, ammalu sanarrutingit ilatsataaqpasutik ammalu qajaqtaapatsutik (atausiq qajaq amisuit qajait). Ukiumi 1899‐gutilugu ullutusiliqtilugu, akuniuniqsaq qaumagunnasivallialiqtilugu, Inuit pijunnasiaqtut angutiit sikuliaqpatuviniit natsisiuriaqsutik, Aukkautik ilagijauvattuviniq. Aukkautik pisitialuviniq, suujua‐ luutsuni ammalu inutsiagutsuni arnaqaqsuni qiturngaqaqsunilu marruunik. Taimaikkami ilaminik ammalu nunaqqatiminik uumatsisiaqpatuviniq.
Ujarasujjutaqammarittuq sanamajuq itiqsimagatsaviniq Inutsualunni. Taakkua sanamajut 100-unaaqtitunik amisuinik ukiuqaqtusauliqtut. © Yvan Pouliot
Taitsumani atuutitillugu ulluq sikuliaqtuviniq natsisiuriaqsuni, malittilugu sanillimita tiguanga irninga. Natsisiuqsutik, ilaaniunngituq turusirmik qukiijuviniq, qukirmauk tuqujuviniq. Ninngasuni, turusiup ataatanga inuaqtuviniq Aukkautiup arnanganik ammalu qiturnganginnik pisutsuni turusiup timinganik aitsitilugu nanujamik uniarutitsagitsuni. Anarraminut tikigami takutsuni nalligijamita timiginnik inuugunnaituunnik, Aukkautik qaujimailijuviniq qukiakattaliqsuni inunnik aiviqarasuaqtunik. Annatuviniq qukiqtaujagani tikiliqtuviniq qimaajuq ijaittunut, Kuuviup siqininganiittunut nunalinnut, taima Aukkautiup iqsinaq ‐ sininga namulimaaq tusaqtauliqtuviniq. Kinalimaakkut pisugunnatulimaat qimaaliqtuviniit ungasuttunut Sallunugasak ammalu Kangiqsujuamut. Amisut nunaminik qimaikallagasuaqsutik piuliniagarminik qimainnaiqattatuviniit, parnaiqaarunnasinningimmut, ilangit taqatsutik ammalu kaatsutik aqqutimini tuquqattatuviniit.
Aaqsiiq Takunnaujaaqtisiji Kamipani, kajusititsisuuq iluggusimuangajunik pinasugarnik Nunavimmi, atuinnaruqtiliqtuq pinnguaniqaqtisilaaqsuni tunnga vigilugu taanna sulijuq unikkaaq inunnut taavannganit tusaumajaujuq. Aaqsiip angajuqqaanga, Aatami Qalingu Ivujivimmiuq, ilautilugit takunnau‐ jaaqtisinirnut katimalauqsimatilugit arraaguit amisuunngitut naasimaliqtut, nalunaiqsivigilauqsimajanga Aukkautiup unikkaanganik pinasugaugunnara‐ jarianga nuititaugunnasuni. Tungaliani katimaniqalauqsimajut Inuit inutuqait ammalu Aukkautiup ilangit Ivujivimmi 2019‐gutilugu isumagijangit qaujigiaq‐ tautilugit ammalu tusaumatitauqattalangaliqsutik. Uvikkanut Nunavimmiunut 2023‐guliqpat pinnguarutaulaaqtuq.
Imminik ippigusunnitaariaqsutik nunamik ajjigiinngitunut atuutiviuqat‐ tatuvinirmi tavvaniittuup unikkaap, Aaqsiiq, sivuliqtausuni Aatamimut, qajariakkut kuuviliaqtisilaujuuq. Sinittavitsatinnut tikilaujujugut Julai 2021‐mi Aqiggituup Qikirnganut, taavani unikkaaq atuutisimammat, ammalu ulluni pingasuni ajjigiinngitunik nunaturlinik qimirruqattasuta Aatamiup nallikaaq ‐ simajanginnut ammalu inutuqaup Akulivimmiup nunami taavani qaujimajuup, Juanasi Qaqqutuup.
Aupaqtuq sikkitaq takutsautitsijuq naniinninganik Kuuviup Tasiujangata ammalu Aqiggituut Qikiqtaup.
Takutsauqattalaujummata amisuit akuninitait inuksuit aqqutittini, taavanna nuna takutsaq najuqtauqattasimagianga inunnut arraaguni amisuni sivunirmi. Nunami atilimmi inuksualuit, ujarallait sanamajut amisut uuttuutigitsugit qinngiit tirigannianik mikigiarniaviviniit, inuksuit (amisuuliramik inuksuit atausiulirami inuksuk) ammalu Inuit nunaviningit. Takulaujujuguallaat qaggimik, sanasimajuq atuqtauvattuviniq quviasuqatigiittunut ammalu angakkunut (Inuit tuurngijuu ‐ qutingit). Aatamiup tukisititsiutingatigut, nunaturliq tuttusiurviviniugianga qaujimanalaujuuq. Inuksuit ilaanni atuqtauvattuviniit takutsautitautsutik tuttunik sivulirutautsutik nunamut uumajuqsiutinut utaqqiviujumut.
Qaujigiallariaqsuta Inutsuluit nunanganik, uqaaviqalaujujugut tuniqtaniaq ‐ tinganik Avataq Piusituqalirijikkut. Tuniqtaniaqtimut uqaujjaulaujujugut taavanna nalunaiqtausimammat piusituqalirijikkunut nalunaiqtaumatsuni imaak. Taavanna nunaturliq qatsitukutaaqtalik killimitsuni ujarasujjunik.
Takut sausuni ungasittuunginnaatunut amisuinut inuksunut, ilimaviujuq 100 ungataanuuq‐ tunut akuninitarnut tuniqtaniaratsanut sanamajunut: “Ujaraqtalinnik tupiit piruvininginnik, niqiqautiit qinngiit, uumajurniatut nasivvingit, tirigannianik mikigiarniaviit, qajaqautiit nunatuinnamiigiikkutiviningit, qaggiq ammalu amisuit inuksuit.” Uqariallalaujuuq nuitaningit qaggiit nalunaiqsisijut pimma ‐ riqutigijautsuni katimaviuvattuviniugianga ammalu ukiuqarninginnik nalunaiq sisimaniraqsuni 100 ammalu 300 akunninginni, taitsumanilluaq Inuit taakkutuuvattuviniutilugit tikilauqtinagit qallunaat. Taimaittut najuqtauvat‐ tuviniuvut Aukkautik inuutillugu. Amisuummata ajjingit taimaittuit nunaturliit, iniqalaujuuq nalaani ujarasujjuit pijjutiqaqsutik ujarasujuit killinginniipannimata: saninginniisutik aturatsait qaggiliuqtunut, ungasittumit ajjaturariaqarnagit.
Saumimmit taliqpimut: Liisa Qupirrualuk, Kapurial Lijai-Savaar, Suusi Qalingu, Piita Nauja Qumaq ammalu Aatami Qalingu. © Yvan Pouliot
Nunaturliit uuttuutigitsugu Inuksualuit taimaimmat akuninitauluanngilat iluunnaagut Inuit Nunavimmik nunaqaqsimalirningitta saniani. Avatakkut tuniqtaniaqtinga uqalaujuuq asingiguuq Inuit, ajjiginngitangit ullumi inutuin‐ nauliqtut, ukiuqtatumut tikilaurnimata 4,000 arraaguit naasimaliqtut (Pre‐Dorset). Akuninitauniqpautilugu nalunaiqtausimajuq nunaturliq Nunavimmi, ukiulik 4,400‐nik, takujausimajuq Ivujiviup saniani. Taakkua asiunginnalauqtuviniu‐ tillugit 900 arraaguit sanianiittut aniguqsimaliqtut (Dorset uvvaluunniit Tuniit). Turainnatutigut ullumi inuuliqtut sivulliviningit, taijausuut Thule people, tiki‐ lauqtuviniutilugit ukiuqtatumut arraaguit 800 aniguqsimaliqtut. Thule‐it nunaturlingit akuninitauniqpaat takutsait Nunavimmi ukiuliit 750‐nik ammalu najuqtaqaqsutik Akuliviup saniani, ungasittarinngitangani ingirralangatsuta pigiarvigilaujujatta aukkautiup nunavininganuulangatsuta.
Qaujisariaqtusuta, Aatami uvattinik uqautiilaujuuq: “Tukisigiamik nalunan ngituq sumut Aukkautik tamaani nunaqalauqtuviniuningaata.” Uumajulialuk, piluaqtumik iqaluppinik iqaluujaqtausuunik kuummi sikumiittunut upirngaami, ammalu ukiarniujaliqtilugu tariup saniani. Ammalu nunaqaqsuni qanittumi kingunirmi aiviit katiqsusimavigivattavininganik. Aiviit pimmarialu‐ viniit taitsumani, piluaqtumik qimminut nirikkautitsausutik. Marruinik aiviqalaujujugut taimaittunut tariumiutanut uumajurnut najuqtausuuviniinnik: Aiviqsiuvik ammalu Qaiqtuajuit. Manirarnik qaiqtutaliik takkua amisuulutik taqaiqsivivigunnatangik ullivigigunnatangik ammalu siurajaaqtaqaqsutik sijjami nirijatsatalimmik miqqulinnik uvilurnik aivirnut najuqtaugiangik aliagijauvat‐ tuvinirnik. Ullumi taavaniisuugugunnaitut aivirniaviulukippatuviniunirminut 100‐unaaqtitut arraaguit 19‐gugutinginni ammalu 20‐ugutinginni — uvvaluunniit niqinginnut, uqsunginnut ammalu tugaanginnut — atuqtaumarippatuvinium ‐ mata amisummariutilugit aiviqpatuviniummata nunguinnarataqtilugit.
Aukkautimulli, Kuuviup Nunanga nunagigiamik naammasiaqtuviniq. Taavanna pitaqatsiatuq avatinga kativigijaujuq imarmut tariugunngitumut ammalu tariumut, uumaviugunnatuq amisuinut uumajunut. Nunanga mani‐ rautsuni ungasittuunginnaatilugit taavaniittuniariaqtut takutsaugunnamata aggiliramik. Nunautsunilu tariup ammalu nunaup ajjigiituinnavigigunnasugu, kinatuinnamut sungiunniqanngitumut taavaniittumut asiuviuggatujjangittuq. Aukkautik akuni iqsinaqsimajuq Kuuvimmi ammalu unikkausinga suli takun‐ natatuinnaujaanginnaasuni puiguqsaugani Nunavimmiunut. Aatami uqalaujuuq aulaniqaqtiluta taavani, “Kuuviup Tasiujanga piujummarialuugajaqtuq nunagigiamik ammalu inunnut nunaligijaugani ullumi, immaqaa Aukkautimut iluunnatik qimatsisitausimammata taavaniigunnaititautsutik!”
