© Blair Gable
Angajuqqaap Uqausiksangit
Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaq: sivummugiaqtittiniq Inuit nangminiq isumaliurunnarninginnik quttingniqsanut ilinniarnilirinirmi
Inuit Tapiriit Kanatami sivulliqpaullutik pigiaqtittijiugiaqput silattuqsarvigjuaqaliqtittigiamik Inuit Nunanganni. Angijualungmik piliriaksaqaqput taassuminga niriungnirijaujumik pitaqaliqtittigiarniarlutik, kisianilu tukimuagutiksaqaqtitausimavugut piliriaksarijattinnut sivuniriniaqtattinni imanna Inuit ilinniaqtut quttingniqpaamik ilinniaranigutiqaqattalirutiksanginik ukuninga ilinniarnilirinirmi, atuqtausi majulirinirnut ammalu aulatsijiunirmut, aanniaqsiuqtilirinirmut ammalu iijagaqtaarutilirinirmut, ammalu Inuktut, ilaqaqtillugit avatilirinirmi qaujisainiuvaktunut ammalu sanajimmariunirmut, tamakkualu tunngaviqaqtitaulutik Inuit qaujimavaktanginnit ammalu iliqqusirijanginnit.
Kanata nunarjuatuangummat ukiuqtaqtumik aviktuqsimaniqaqtumik silattuqsarvigjuaqarani ukiuqtaqtup aviktuqsimaningata iluani. Ilaalu tamanna suuqaimma nunannguatigut naniinninganut tikitsariamik ajurnaqtuunajaraluaqtillugu Inunnut silattuqsarvigjuangmi ilinniarutiminik ilinniaraanigutiqaqsimalirumajunut, pijjutiqarutiugivuq Inungnik sivuliqtiqarlutik quttingniqpaamik ilinniariarviktaqannginninganut ilaqaqtittisimajunik Inuit qaujimajanginnik, uqausingannik, ammalu atuqsimajanginnik ilautitauniarlutik quttingniqsanik ilinniarutiuvaktunut.
Taanna nutaangulluni silattuqsarvigjuaksaq tamakkuninga ilakuuqarviujunik piliriniqaqataulirniaqpuq, ilaqaqtillugit taikkua Inunnik quttingniqpaanik ilinniaraanigutiqaqsimalirumajunut aturniqarajaqtunik inuusimingnut, atautsikkuuqtitausimajunik ilagijauqatautittivannirnut quttingniqsanik ilinniarutigijauvaktut isumagilugit.
Katimaniq Inuit Nunangat Ilinniarvijjuamut Aatuvaamit, February 2023.
Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaq ikajuniaqpuq piijaiqatauluni tuluqtarviuvaktuni Inuit silattuqsarvigjuangmi ilinniariagunnarninginnik. Taikkunungaluttauq Inunnut nangminiq nuktiqsimaliqpaktunut, ilaannilu ilagijangit ilauqatauvaksutik, ilinniariarniaqsutik qallunaat nunanganni silattuqsarvigjuangni, amisut Inuit qaujisimaliqpammata naammaktutigut parnaktausimalilaunnginnirminnik silattuqsarvigjuangmi ilinniariarniarnirminnut ammalu nalunaittumik quvvasiksigiakkanniqsugit ilinniarutigisimajaminnik ilinniarutiqakkanniriaqaqpaktut uvvaluunniit ukiunut qassinut ilinniarutiksarijangit ilagiakkanniqtitaujariaqaliqpaksutik.
Tamakkunanngat naammanngittuqalirviusimavakput asigijaminnit ilinniariaqsimaqataujunit. Taimannaittuuvanninga pigiarviqaqpuq tamakkinnit kiinaujait qiturngiuqtitaujut mikiluaqtuuvanninginnit ilinniarnilirinirmi piliriniqarviujunut Inuit aviktuqsimaninginni, ammalu Kanatami ilinniarnilirinirmut pilirijjusiuvaktunik pitaqanngiluaqtuninganut Kanatami. Inuit nunanganni iliqqusirijautuinnaqpalirmat ajjigiiktitauvannginniujut ilinniarrutiksait piutsiaqtuujariaqarninginni ammalu ajjigiinnginniqarviuvaktunut ilinniaqtunit ilinniaraanik simautigijauvaktunut, ilaannilu nunaligijaujunit tavvanitsainnaq aviktuqsimanirijaujumiutaujut.
Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaq tamakkuninga tuluqtarviujunik piliriniqalirniaqput atuliqtittinirmiktigut itijumik nunaliujunut atavviqarnirmiktigut ammalu attataqsimanirmiktigut inutuqarijaujunut ammalu nunaliujuni qaujimajimmarigijaujunut, ilaqaqtillugit Inuit ilinnialisaaqtunit quttingniqaqtunut 12-nik, quvvaqtittigiaqsimalutiklu qaujisainiuvaktunik ammalu ilinniarnilirinirnik naammangniaqtunik ilinniaqtunut ammalu nunaliujumi pisimaliqtaujariaqaqtunut. Ilisaijirjuangujut ammalu iqqanaijaqtiit pilimmaksaktausimaniaqput aviktuqsimanirmi uqausinginnik, ammalu ilinniarutiksait aaqqiqtausimaniaqsutik ammalu saqqititausimavaglutik Inunnut ammalu qaujimajimmarigijaujunut ilinniarutiksaujunut piliriarijaminnut. Pairivviit ammalu igluqutigijaujuksat taimautitauvanniaqtut, ilaqaqtillugit akituluarnatik ingirrajjutiksait ammalu tamaitiguungalititaullutik pijitsirarutiksakkanniit ikajurutiksautitaujut ilinniaqtut ilinniarutimingnik ingirratsiaqtiqqullugit, ilaqarlutik qaritaujalirivvingnik ammalu uqalimaariuqsarvinnik, ammalu aanniaqsiuqtilirinirmut qanuinngitsiarnilirinirmullu pijitsirarutiksaujunik. Ilinniarvijjuaqtaqaniaqpuq nunagijattinnik, ammalu mikiniqsanik ilinniarvinit atangajuni ilinniarvijjuamusitamanik aviktuqsimaniujunit Inuit nunanganni.
Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaq piusigiaqtittijunnarniaqpuq tamaitigut qanuinngitsiaqtitaunninginnit Inuit Kanatamiutaujunit, ilaakkuungatitaujunnaqullugit piliriniqarnirminni Inuit pijjutigillugit turaangajunut quttingniqsanik ilinniarutilirinirmi ammalu qaujisainiuvaktunut Inuit ilagijauvanningit taimautitaujariaqallaringniaqput. Ilinniarvijjuap saqqitauninga ingirragiarviuniaqpuq qaujisainilirinirmi, ikajurlunilu uummaqittigiakkannirnirmit, piliriaqarviunirmit ammalu quvvaqtittigiaqtitimirmit uqausittinnik ammalu iliqqusittinit.
Quviasukpunga tusaqtittigiannik Katimajigijavut naammaksasimali laurninginnik ilinniarvijjuap tunngavviqutiksaginiaqtaminik December 2023mit, ammalu parnaijiullutik piliriaqaqatigiit aaqqiksuivallianialirmata piliriaksaujunik suurlu ilinniarnilirinirmi, qaujisainiuvaktunut, ammalu ilinniaqtunut pijitsirarutiksauniaqtunik. Aulatsijiukalirniarlutik timigijaujuq piliriaksaqaqtitausimaliqput aaqqiksuisimalirniarlutik ilinniarvijjuap maligarjuaqutiksanginnik, aaqqiksuinirmik maligarjuaqutiksanik ammalu aulatsinirmut maligaqutiuniaqtunik, ammalu asinginnik maligatigut piliriangusimajarialingnik pigiaqtittisimalirniarnirmi ilinniarvijjuamik. Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaqaliriamut piliriaqaqtigijaujut nunaligijaujunik piliriqatiqalianikput pilirijjusiulirniaqtut kiinaujatigut aturniqaqtuutitauqullugit ammalu kajusiinnaqtitaujunnarniaqullugit, isumagillugit ilinniarutiksait, aulatsiniqarviujuksat, maligatigut piliriangusimariaqaqtut, ammalu kiinaujaqutiksauniaqtut.
Inuit Nunangani Ilinniarvijjuaq saqqititauningani pijjutigijauqauvuq taanna Ilanga 14 United Nation‐kut Nalunaiqsisimajjutingit Nunaqaqqaaqsimajuit Pijunnautiqarningita uqaqsimaningit nalunaijjutiummata nunaqaqqaaqsimajuit pijunnautiqarningita pigiaqtittisimajunnarnirmik ammalu aulatsijiujunnarninginnik nangminiq ilinniarnilirinirmit. Pigiaqtittisimalirniq ilinniarvijjuarmik Inuit nunanganni amisuuniq sauttitigajaqtuq Inuit silattuqsarvigjuangmi ilinniaraaniksimautiqaqtunit ammalu pitaqaliqtittilunik ullumiujumi ammalu nutaatigut nunagijaminniittunik katinniqarvigijauvagunnarniaqtumik qanuqtuuqatigiiktunik ammalu atuagaliuqtinit. Katujjiluta piliriaqarunnaratta amisuilingajunik piliriaksaujunik Inuktigut aaqqigiarasuktatinnik, ammalu iliuqqailuta atautsikut tunngavviqutiuniaqtunik sivunittinnut.
