Beverly Lennie, Nanilavut Piliriaq Aulattijinga Inuvialuit Avittuqsimajuni Kuapuriisannga, uqallattillugu Nanilavut pillugu inulimaaqtitillutit Maatsi 9−ngutillugu Aklavikmi. © Elizabeth Kolb
Arraagulimaaqqiniqtuq
Nanilavut Pilirianga Atuqtauniqsautuinnaqpuq Suli... Ammalu Nanisijuqainnaniqsauliqhluni
JEANNIE ARREAK-KULLUALIK qaujimavuq aannirnarninganik qauji ‐ manngilluni. Anaanatsianga ammalu ataatatsianga C.D. Howe mattaavimmut umiarjuarmuulauqsimajuuk aanniaviliariaqtuqhlutik 1950−utillugu Mittitamalingmi, ammalu Kanataup nigianuuqhlutik puvallugiaq tuq hlutik. Utilauqsimanngittuuk.
“Pirulauqsimagama anaanaga qiniinnapaluttiaqtillugu anaanaminik.” uqaqhluni Arreak‐Kullualik.
Arreak‐Kullualik anaananga Koonoo Eunice Arreak 1980‐utillugu ilauqataulilauqsimavuq Inuit niruaqtausimajunik Nunatsiarmi ajauri ‐ jauliqtutit tukisigiaqtitauniaramik nagligijaujut asiujuviniit miksaanut puvallungnaaluutillugu 1940‐ngingni ammalu 1960−ngingni. Taikkutiguuna, Aariak nanittasinnalilauqsimajanga anaanangata iluvinga silataani Vinipig, Maanituuva ilulivingani.
Arreak‐Kullualik, ullumiujuq Nunavut Tunngavik Timinganut iqqanai ‐ jaqtiuliqtuq, anaanangata piliriarilauqsimajanganik suli kamavuq. Nanilavut pinasuaganganik pigiaqtittiqataulauqsimajuq — piliriaq ikajusuuq nanisillutit tukisigiarutinit, ilagiit qaujititaullutit qanuit ‐ tuviniuningingnik nagligijani naniimmangaarmik, ammalu nanijaulutit iluvingit inuit kanatap nigianut aullaqtitaulauqsimajuviniit puvallu ‐ giaqtuqhlutit puvallungnaaluutillugu. Nanilavut tukiqarmat “nanilavut” inuktitut. Amisut inuit aullalauqsimajuviniit inuulisaqtaugiaqtuqhlutit utilauqsimanngimmata angirraminut, ammalu amisut ilangit, ullu miu juq suli, qiniqtut qanuittuviniuningingnik ilangitta.
“Piliriarijumammarilauqtara nanilavut piliriaq atuqsimallugu inuusinni,” uqaq Nanilavut pigiaqtitaulauqsimavuq Maatsi 2019‐ngutillugu kingu ‐ niagut Kanatap sivuliqtirjuanga Justin Trudeau mamialauqtillugu kamagijaukammattuviniuningingnik Inuit puvallungnaaluutillugu.
“Iksivalauqsimavunga taikani, qiallunga,”uqaqhluni Ford. “Taakkua Inuit qaujimalaun ngittaraluakka, kisianili inuqutigilaurakkit.
Saqqiqtitaulauqsimangmanit, aksururnaqattaqsimavuq qiniqhluni asiusimajunik. Ilaannikullu, Arreak‐Kullualik uqaqtuq ilagiit tukisigiaq ‐ titikkannirunnaqpanngittut kisiani nagligijangita atingatuaq, uvva luun ‐ niit umiarjuakkut aullaqtitaulauqsimammangaarmik qangatasuuk ku ‐ luunniit. Ilagiillu qaujimajut nakit nagligijangit pijaunnirmangaarmik, qinirasuaqhluni pijariakinngittualuuvattuq. Atingit titiraqtaukam ma ‐ qattarnikuuvut, ammalu pigganaqtualuuvuq titiqqat naninasuarlugit uqaqhluni Beverly Lennie, Nanilavut Piliriarmik Aulattiji Inuvialuit Avittuqsimajut Kuapuriisannganik. Taqqigasaalungnik utaqqigia qar ‐ naqtuq nalunaiqtaunasuarlutit tukisigiarutiruluujakulungit inup sukuttiani iluviqtaunirmangaarmik qaujinasuarlugit.
© Melo Sammurtok-Lavallee
“Qiniriaqasuungujugut atuni inuit paippaakkuvinganik qimirrulugit ammalu arraagunga qanga inuugunniirnirmangaaq,” Lennie uqaqhluni. “Pijariatujummariuvuq, kisianili kamagittiaqullugu, ilaakkuungajut paippaat uqalimaariaqasuurijavut. ”
Qiniq&uni aksururnaraluaqtillugu, niriugijavuq qinikkanniqtillugit asingingnik tukisigiaqtittiquminaqpuq asingingnut ilagiinullu. Nanilavut pilirianga piqasiujjisimavuq sivuvaarijaujut kinguvaarijaujullu tuqqui ‐ vinga nutaaruriaqtaunginnaujaqhluni qaujisaqtiit nanisiniqtamaattitiqqanik Nanilavut 30,000−nik kiglisiniaqsimajuqutiqauliqtuq tuqquivimmi, ungataaniittutit 4,500 atiit ammalu tukisigiarutiit titiqtausimaliqhlutit.
Inuk ilagiilluunniit tunisijumanniruni qaujisaqtauqujijjutimik nani ‐ lavukkunnut, sivulliqpaamik qaujikkaijarialiit Avittuqsimajunik Inuit Katujjiqatigiingita Nanilavut Piliriarmik Aulattijimik. Piliriarmik Aulattijiujuq qinisuuq asiusimajup ilangata atinganik tuqquivimmi. Saqqiqtuqanngikkuni tukisigiarutinit, piliriarmik aulattijiujuq qinira jaq tuq asingingnik tuqquqtausimajunik, suurluk Kanatap Ukiuqtaq tungani Avittuqsimajuni ammalu Kanatami Avittuqsimajuni uvvaluunnit Tuksiarvip ammalu iluviqtauvvip titiqqaqutingingni. Nanisikallan ni ‐ rutit, nanisigajaqtut paippaamik tukisigiarutiliit asianut qiniriaqa ‐ liqtittijumik, ammalu kingulliqpaami, sukuttianiimmangaarmik iluvingit qaujijaulirmilutit.
Piliriarmik Aulattijiujuq nanisiguni sukuttianiimmangaaq inup iluviqtauvvigisimajanga, ammalu naammaksarutit taissumingallattaaq nanisigamik, Aaqqiisuut katimaqatiqarniarlutit ilagiittunit. Joanasie Akumalik, Piliriarmik Aulattijiuvuq Nunavut Tunngavik Timinganik, ammalu uqaqhluni uigulauqsimajjaanngimmaguguuq uqaujjigami ilagiittunik nagligijani nanijaunnirmat iluvinga. “Sajummarijuvunga tukisigiaqtittijumajugama ammalu taakkua inuit qaujilutit aniguutiqattianiqsaulirunnarajarmata,” uqaqhluni Akumalik.
“Sajummarijuvunga tukisigiaqtittijumajugama ammalu taakkua inuit qaujilutit aniguutiqattianiqsaulirunnarajarmata,” uqaqhluni Akumalik. “Attuqtaunarjuaqtuq. Uqaalavigisuuvut ilagiittut allavittinnuu qul ‐ lugit katimaqatigillugillu asittinnut tusaajaunngilluta. Titiqqaliuqsi ma ‐ suunguvugut qallunaujaqsimallutit inuktitullu ammalu tukisigiarutinit titiqqanik atuinnaumatittisuunguvugut nalunaiqtauniarmat qauji ‐ mattiarluta tainnattiaq inuk nanisimagattigut.”
Sanngijummariuvuq atuqhlugu ilagiittut nanisijaraangamik nagli ‐gijaminik. Kisianili ippinnianaqtukkut qanuiliusuut piliriarmik aulattijiit nanisilauqqaaqtinnagit. Naalahhluni unikkaangingnik ilagiittut, Aan ni ‐ naqtummariullunilu, ammalu katittugit inuugunniiqtuviniit titiq qangitsanngijukkut ippinnianaqtukkut piliriaqainnarluni kisia niu ngmat.
Cathy Ford, Nanilavut Piliriarmik Aulattijiujuq Nunatsiavut Gavamanginnut, iqqaumavuq sivulliqpaar ‐ mik qinirami tuqquqtau si majuvinirnik titiq qanik mimuarijul silattusarvirjuangani saint jaans, niuvaunlaanmi. Uijjallat ti qat ‐ ta liramigit tuqquqtausimajut ajjinnguar ‐ mii ttut titiqqaqutingit muraivian tuksiar ‐ vingmi titiqqangit taakkua ajjiliuqtaviniit titiqqat ajjnguallu uqquqtausimajut, quvviulilauq simavuq iqsangingnut.
“Iksivalauqsimavunga taikani, qial lunga,” uqaqhluni Ford. “Taakkua Inuit qaujima ‐ laun ngittaraluakka, kisianili inuquti gi lau ‐ rakkit. ”
Tautuhhluni iluvingingnik Inuit iluviqta ‐ viniujut, kisianili nalunaikku
taqanngit tiaq ‐ hlutit iluvingingnik kikkuummangaarmik, aksururnalaa nguvuq iqqanaijaanganik Beverly Lennie
“Iluvimuuraigavit, niriusuungu galuaq ‐ pu tit takullutit nani inuk iluviqtavi nium ‐ mangaaq nalunaikkutaqarluni,” uqaqhluni. “ammalu iluvirnuaqhluni nalunaikkuta ‐ qaun ngittuggutauttiaqtillugit, ippin nia nik ‐ kut attuqtaukammaqtuq inungmut. ”
Iqqanaijaarillugu taqanaqtua luuga luaq ‐ hluni, Joanasie Akumalik uqaqtuq nulia nga ‐ guuq sannginiqaqtisuuringmagu kajusiluni piliriar minik.
“Isumaqujisimangmanga nanisi gu ma guuq iluvirmik inup tarninga sakkutauniaqtuq nunami,” Joanasie uqaqhluni “Taimaim mat ullu mimut piliriinnarutigisimavara uqau ‐ singa. Kajusisimajjutigisimavara.”
Tukisigiakkanniqullutit Nanilavut mik ‐ saanut, qaujikkarlugu Avittuqsimajuni Inuit Katujjiqatigiigijait.
