© Jessica Deeks
Atsuruutigiliqtavut Ullumiuvaliqtuq
ARRAAGUGASAALUKKUT INUIT aksuruutiqaqsimavut Kanatamut ilitarijautittigasuarnirmik pijunnautittinnik. Aksuruutigirjuaqsugit angiqatigiigasuarutauqattaqsimavut nunataarutivut Kanatami, isumaksaqsiurutausimallutik titiraqsimattiaqsutiglu atiliurviuqattarunnarningitta aaqqiumaningit. Ullumili, saangavaliqtugut aksururnallariliqtunik isumaginajalaunngitattinnik — saalaqarasuaqtunik pirajarnikkut Kanataup Gavamakkunginnut sannginiqtaaqtitausimajunut tigusijunnaq sinirmit nunamik ammalu kiinaujanik. Tamanna ilagijaulaunngituq angirutiliarijaulauqtunik.
Inuit atausiuvut tamainnik inuuqatigiingnirmigut, pivalliasima nirmigut, uqausituqarmigut, iliqqusituqarmigut, inuusiqarusirmigullu. Ataqatigiiktugut tamakkunungat ilagiingnittinnut ammalu nangmi niqarnittinnut. Qaujimaqattautigiiktugut kinakkuungmangaata ammalu naniimmangaata Inuulluta Kanatami, silarjuarlu ukiuqtaqtuqpasingani. Maannauliqtu silarjuarmiunut takunaktauvallialiqsuni nunaqutivut, uqaujjuinginnaqtugut Kanataup Gavamakkunginnik suli makitatitau qullugit Inuit pijunnautingit taikkua aturunniiqtitauqullugit suraivaktut maligarnik turaangajunik ilitarijaujumanirminut tapiqarniraivanniq sulingittunik.
Piluaqtumik, Kanataup Gavamakkungit ilaumatittitailijarialiit taikkuninga ingminik taijunik Nunatuqavut Katujjiqatigiinginnik asinginnilu taimailingangmijunik, pijunnatitaililugit Kanatamik turaangalutuqtunik
Inuit ikajuutiksaniktaugutiksanginnik.
Sivumut aqqutiqagiaqaqtugut atuliqtittivallianirmik Inuit Nunangat Atuagaliamik, ujjiqtuttiarutiuluni Inuit nunataarutinit atiliuqsimajutuat aturunnaqattariaqarmata Kanataup atuaganginnik, ikajuutiksaniksi majanginnik, pigiaqtitausimajuniglu saqqititausimajunik naliqqagijau junnaqullugit Inuit asiminut Kanatamiutauqatiminut.
Tamanna gavamakkunnuinnaq isumaaluutaunginnivuq. Piusirijauvaktuq ingminiinnaq ilitarijaujunnaqtittivangniq piqataujunnarnirmut ilinniarutiksanik, iqqanaijaaksanik, kiinaujaqtigut ikajuutiksanik asinginniglu atuqtauvaktunik ilitarijautittilirnirmut, akaunngiliurutauvakpuq ammalu angijualungmik aktuinirlugutauvaktuni.
Ingminik−ilitarijautittivanniq qaangiituinnagunnasikkaivaktuq akuni piusirijauliqtunik Inungnut, atuqtauvaktutuqarnit kinakkuunittinnik nalunaijaiqattagusittinnik. Nunataarutiqaqtugut Kanataup Gavamangagut, timiqutigijaujullu atuliqtittijiuvakput nunataarutillariktinnik, tukiliuqtiusutik kinakkuullariunittinnik, nanimiutallariunittinnik ammalu pijunnautiqarutigijattinnik tigumiaqtattinnik.
Ingmigut takuttiarlugit, ingminiinaarlutik‐ilitarijaujunnarningit tukiqaliqtuq Nunaqaqqaaqsimajuunngitut Inuummarinirarun naqsiti l lugit ajaurutaulutiglu ingminut qakivaallirutiksanut, pijunnarniqsau nia lirmata, iqqanaijaamigut sivuvariarunnaqsilutik ammalu pijunnarniqsauliqsutik kiinaujaliurutiksanik. Ikajuqtaugunnavaktut ikajuutiksanut Inunnuangajunik, ilijausimanikunit suraigiarutiulutit Inuit pitsiatausiman ngininginnit ammalu narrunaqtuutitausimaninginnit tikitaulauqsimatillugit qallunaanut.
Tamainni takugiarlugilli, tamanna tukilik aturnirluktau qattarun narninginnik ikajuutiksaniktausimajunit, atuagauliqtunit, aaqqiumaliqtunit, maligarnillu Inungnut pinasuktausimalauqtunit akunialuk ajjigiinngituutiujukkut gavamalimaakkut. Pigiaqsutik 1970‐nginni, Inuit ilinniagiaqalauqtut nutaatsiammaringmik uqausirmik ammalu gavamait piusinginnik, angumagiaqaqsutik angiqatigiigasuarutauninginnik maligaqarninginnut Kanataup Gavamangit taimaak nunataarunnaq silisaar niaramik, piliriangujariaqalauqsimajunik 30 ungataagut arraagunik. Timiuvaliqtut tamakkuninga piliriqataulauqsimagatik aksururnaqtukkuurutausimarjuaqtunik Inungnut sivumuatuinnarunnaqsijut aturlutik ikajuutiksanik akunialuk pinasuktaulauqsimajunik Inungnut.
Tapiriikkut Katimajingit kajusitittilauqtut piqujivungaarummik tamaani Sitipiri 2023‐mi nalunaijaittiakkanniqtutik taikkuninga ingminik taivaktunik Nunatuqavut Katujjiqatigiingit Inullaringnut timiqutigijaunngininginnik, ilagijaujullu taakkununga ajuqsutik tigumiagiamik Maligarjuit ilulinginniittunik 35‐mi pijunnautiqaqtitsijunik, ilitarijausimanatilu Tapiriikkunnut. Qaangagullu, Inuit angirutiqanngitut “Inuit” tukinga asijjiqtuqtauninganit uvvaluunniit tukiliuttiakkannirutau ninganit asinginnut. Inuit Nunangat Atuagangagut, titiraqtaulauqtuq tallimat arraaguukkut taikkununga Inuit‐Gavamatuqakkullu Pinasuaqatigiitsianirmut Katimajiralaanginnut, tukisinattiaqput maligait gavamakkut maligiaqaqtangit angirutigilauqtangit.
Gavamatuqakkut uqaqatiqanginnarningit Nunatuqavut Katujjiqatigiingillu nalunasimajuq sulijuqsaqattautijunniikaisimatsunilu, katak tirisimallunilu pinasuaqtauttiaqtuugaluanik piusigiarutiksanik Inuit inuusinginnik kiinaujaliuqataujunnarninginnilu, tamainnik Inuit Nunangata iluani ammalu silataaniittunut.
Pijuumisailiqtugut Kanataup Gavamakkunginnik, nangminiq pilirivvilingnik, ilinniarvigjuarnik, angiqtiuvaktunit timiqutinik tamainniglu Nunaqaqqaaqsimajunik ikajuqtinik tukisiumattiaqullugit ikpigusuttiarlutiglu qanuq Inuit ammalu Nunaqaqqaaqsimajuit ilitarijaujjutiqarmangaata qanurlu nangminiq kamaginiqasuungummangaata. Ingminiinnaq−ilitarijautittivangniq naammangittuq turaasuungullunilu pirajarnirmut. Nunataarutinik angirutiliit — Inuvialuit Aviktuqsimaningani Kuapuriisakkut, Nunavut Tunngavikkut Timiquti ngat, Makivvikkut ammalu Nunatsiavut Gavamangat — taakkuatuattianguvut tigumiaqtiujut maligaqtigut pijunnautimik ilagijautittigunnarnimik tamainnik Inullariuninginnut.
Uuktuutiksattiavauvuq una tapirijauninga Saskatchewan Silattusarvijjuanga. Tamaani June 2024‐mi, Tapiriikkut atiliulauqtut tukisiumaqattautinirmut angirutimik Saskatchewan Silattusarvij juangalu, saqqitittiniarnirmik angirutauraaniksimaliqtunik sapunniaqtaujjutiksanginnik Inuit pijunnautingit ammalu silattusarvijjuap sulijurijaujunnarningit. Taanna angiruti aaqqiumatittivuq Saskatchewan Silattusarvijjuangani saqqitittinirmut turaagarijauniaqtunik ammalu pirajagiikkutiuniaqtunik kamagijauvangninginni nalunaijaivangnirmut atiliuqtausimaningit Inullariit uukturninginni Nunaqaqqaaqsimajunutturaangallutuqtunik pivaallirutiksanik iqqanaijaaksaniglunniit tunijauqattarunnautinginut taavani.
Taanna tukisiumaqattautinirmut angiqatigiinniq saqqitittivuq nutaamik aqqutiksamik ilagijaujunnarninginnut Inuit, uuktuutiutsunilu tunnganattiaqtunik aaqqiqatigiittiarunnarnirmut turaangajunik piliriqatigiinit. Niriuktugut taatsuma maliktauvalliajunnarninganik sivuniksamit, pirajattaugiikkutiqarmata aturnirlugiikkutaniglu atuinnautitaujunik maannaujuq aturnirluktausuunik qujanaaqtauvaksuti Inuit aksuruksutik pijunnautitaarisimajanginnit Kanatamiunu ammalu Kanataup silattuqsarvijjuanginnu.
Inuit qaujimajut kinakkuunirminik, nanimiutaunirminik, namunngauvallianirminiglu. Uvagut nangminiq aqqusiuqtiujariaqaqtugut sivunisattinnik, Kanatamiunullu ikpigijauttiariaqaqsutik ukpigijauttialutilu qaujimanivut kinaunittinik.
